Zapraszam Was w fascynującą podróż przez wieki, by odkryć prawdziwe korzenie jednego z najpopularniejszych dań świata pizzy. Od starożytnych placków, przez skromne początki w Neapolu, aż po globalny fenomen, który podbił serca smakoszy na wszystkich kontynentach. Poznajmy razem, skąd naprawdę wywodzi się pizza i dlaczego jej ewolucja jest tak intrygująca.
Prawdziwe korzenie pizzy sięgają starożytności jej współczesna forma narodziła się w Neapolu
- Starożytne placki, takie jak greckie "plankuntos" czy rzymskie "pinsa", były przodkami współczesnej pizzy, ale nie powstały we Włoszech.
- Nowoczesna pizza narodziła się w XVIII-wiecznym Neapolu jako proste, uliczne jedzenie dla ubogich.
- Ikoniczna Pizza Margherita została stworzona w 1889 roku przez piekarza Raffaele Esposito na cześć królowej Małgorzaty Sabaudzkiej.
- Włoscy imigranci rozpowszechnili pizzę w Stanach Zjednoczonych, gdzie zyskała nowe style, np. nowojorski czy chicagowski.
- W Polsce pizza pojawiła się później, z pierwszą pizzerią w Słupsku w 1975 roku, a obecnie przeżywa renesans tradycyjnej pizzy neapolitańskiej.
Zaskakujące korzenie pizzy: Czy jej historia zaczyna się we Włoszech?
Kiedy myślimy o pizzy, naturalnie przychodzi nam na myśl słoneczna Italia. Jednak, ku zaskoczeniu wielu, jej najwcześniejsze korzenie sięgają znacznie dalej niż Półwysep Apeniński i wcale nie są związane bezpośrednio z Włochami. Już w starożytnej Grecji wypiekano płaskie placki zwane "plankuntos", które smarowano oliwą, czosnkiem i posypywano ziołami. Były to proste, ale sycące potrawy, stanowiące podstawę diety.
Podobne dania, choć pod inną nazwą, znane były również w starożytnym Rzymie. Tamtejsze "pinsa", czyli owalne, pszenne placki, często podawano z różnymi dodatkami. To właśnie te starożytne formy, choć jeszcze dalekie od współczesnej pizzy, zasiały ziarno idei płaskiego chleba z wierzchem, które z czasem miało ewoluować w kulinarny symbol Włoch.
Neapol: tętniąca życiem kolebka dania zrodzonego z biedy
Prawdziwa rewolucja w historii pizzy, która doprowadziła do powstania jej współczesnej formy, miała miejsce w XVIII-wiecznym Neapolu. To właśnie w tym tętniącym życiem, ale i biednym mieście, pizza narodziła się jako danie dla "lazzaroni" najuboższych mieszkańców. Było to proste, tanie i sycące jedzenie, idealne dla tych, którzy potrzebowali szybkiego posiłku w biegu. Sprzedawano ją na ulicach, często prosto z pieca, co sprawiało, że była łatwo dostępna dla każdego.
Pierwsza neapolitańska pizza była daleka od dzisiejszych bogatych kompozycji. Składała się zaledwie z kilku podstawowych składników: ciasta, oliwy, pomidorów (które w Europie były nowością i początkowo budziły nieufność) oraz czosnku. To połączenie, choć proste, okazało się genialne w swojej prostocie i smaku, stanowiąc fundament dla dalszej ewolucji tego niezwykłego dania. Neapolitańczycy pokochali tę prostotę, a ja sam uważam, że w kuchni często mniej znaczy więcej.
Legenda, która podbiła świat: prawdziwa historia Pizzy Margherita
Przełomowy moment w historii pizzy nadszedł w 1889 roku, a jego bohaterem był neapolitański piekarz Raffaele Esposito. Kiedy król Umberto I i królowa Małgorzata Sabaudzka (Margherita di Savoia) odwiedzili Neapol, Esposito został poproszony o przygotowanie dla nich specjalnej pizzy. Zamiast tradycyjnych, prostych wersji, postanowił stworzyć coś wyjątkowego, co oddawałoby ducha Włoch.
Raffaele Esposito przygotował trzy różne pizze, ale to jedna z nich na zawsze zapisała się w historii. Była to pizza, której składniki symbolizowały barwy nowo zjednoczonej włoskiej flagi: czerwień pomidorów, biel mozzarelli i zieleń świeżej bazylii. Królowa Małgorzata była nią zachwycona, a danie to, na jej cześć, zostało nazwane "Pizza Margherita".
To właśnie ta symbolika i królewskie błogosławieństwo sprawiły, że Pizza Margherita szybko stała się ikoną. Pomidory, które wcześniej były postrzegane z rezerwą, zyskały na popularności. Mozzarella, świeży ser z mleka bawolic, stała się idealnym dopełnieniem. Bazylia zaś dodała aromatycznej świeżości. To połączenie nie tylko smakowało wybornie, ale i niosło ze sobą silne narodowe przesłanie, co moim zdaniem było kluczem do jej globalnego sukcesu.
Z Neapolu na cały świat: jak pizza stała się globalnym fenomenem
Prawdziwa globalna ekspansja pizzy rozpoczęła się na przełomie XIX i XX wieku, a jej głównymi ambasadorami byli włoscy imigranci. Wielu z nich, szukając lepszego życia, wyemigrowało do Stanów Zjednoczonych, zabierając ze sobą swoje kulinarne tradycje. Początkowo pizza była daniem popularnym głównie wśród włoskiej społeczności, ale z czasem zaczęła zdobywać serca Amerykanów, którzy szybko dostosowali ją do swoich upodobań.
W Ameryce pizza zaczęła ewoluować, przyjmując nowe, często bogatsze w składniki formy. Narodziły się takie style jak pizza nowojorska z cienkim, chrupiącym ciastem, często sprzedawana na kawałki, idealna do jedzenia w biegu. Z kolei w Chicago powstała słynna "deep dish", czyli pizza o bardzo grubym spodzie, przypominająca zapiekankę, wypełniona obficie serem i sosem. Te różnice w stylach pokazują, jak elastyczne jest to danie i jak łatwo adaptuje się do lokalnych gustów, co jest jedną z jej największych zalet.
A co z Polską? Kiedy i jak pizza trafiła nad Wisłę?
Wielu z nas słyszało legendy o królowej Bonie Sforzy i jej wpływie na polską kuchnię, często wiążąc z nią pojawienie się warzyw i przypraw. Jednak w kontekście pizzy, muszę rozwiać ten mit to raczej romantyczna opowieść niż historyczny fakt. Prawdziwa historia pizzy w Polsce jest znacznie krótsza i mniej królewska, ale równie ciekawa.
Pizza na dobre zawitała nad Wisłę dopiero w drugiej połowie XX wieku. Za pierwszą pizzerię w Polsce uważa się lokal otwarty w Słupsku w 1975 roku, przy barze "Poranek". Było to wydarzenie, które zapoczątkowało nową erę w polskiej gastronomii. Początkowo pizza w Polsce często przybierała formę daleką od włoskiego oryginału gruby placek z pieczarkami, serem i ketchupem był standardem w czasach PRL-u, co dziś może wywołać uśmiech na twarzy.
Na szczęście, ostatnie lata to prawdziwy renesans pizzy w Polsce. Coraz więcej jest miejsc, które stawiają na autentyczność i tradycję, zwłaszcza w kontekście pizzy neapolitańskiej. Powstają certyfikowane pizzerie, gdzie ciasto wyrabia się zgodnie z rygorystycznymi zasadami, a składniki są najwyższej jakości. To pokazuje, że Polacy pokochali prawdziwy smak Włoch i doceniają kunszt stojący za tym prostym, a jednocześnie wyrafinowanym daniem.
Przeczytaj również: Jak piec pizzę w domu? Sekret idealnego smaku jak z pizzerii
Więcej niż tylko jedzenie: dlaczego historia pizzy wciąż nas fascynuje?
Historia pizzy to coś więcej niż tylko opowieść o jedzeniu. To fascynująca saga o ewolucji, adaptacji i globalizacji, która pokazuje, jak proste danie z ulicy dla biedoty może stać się kulinarnym symbolem narodu i podbić stoły na całym świecie. Od starożytnych placków, przez królewskie uznanie, aż po niezliczone wariacje w każdym zakątku globu pizza jest żywym dowodem na to, że jedzenie łączy ludzi i kultury. Jej uniwersalność, prostota i niezmienny urok sprawiają, że wciąż z pasją odkrywamy jej korzenie i celebrujemy każdy kawałek.
